Geschiedenis Joods Deventer

Torah en Targum Onkelos, Megilloth en Haftaroth

(met dank aan Anne van der Meer van het Deventer Stadsarchief)

Zuid-Duitsland, ca. 1260-1280.

torah 2kleinIn 1630 werd de Deventer stadsbibliotheek, die dateert van 1560, tevens de bibliotheek van het in dat jaar opgerichte Athenaeum Illustre. Het curriculum van het Athenaeum omvatte ook Hebreeuws.

Vandaar dat het niet onlogisch was dat de toenmalige rector magnificus Antonius Perizonius, die zelf les gaf in het Hebreeuws, in 1666 op zijn vakgebied twee omvangrijke Middeleeuwse handschriften aankocht. Eén daarvan was deze Hebreeuwse Bijbel, met onder andere de Pentateuch (de eerste vijf Bijbelboeken) en enkele hoofdstukken van de Profeten. Delen ervan zijn vertaald in het Aramees, lange tijd de internationale omgangstaal in het Midden-Oosten en sinds de eerste eeuwen van onze jaartelling de tweede joodse cultuurtaal.

Opvallend en spectaculair zijn de illustraties in micrografie: minuscuul klein schrift. De kopiist van de Bijbelteksten schreef bij elke opening van een Bijbelboek een tekst in een bijzondere vorm. Zo ontstonden er geometrisch figuren en afbeeldingen, zoals gevleugelde draken, leeuwen en een menora. Heel bijzonder is een levendige jachtscène aan de onderzijde van een pagina in het boek Ruth.torah 1klein

De Hebreeuwse micrografie of microcalligrafie is een kunstvorm die meer dan tien eeuwen geleden ontstond en letterlijk het woord tot beeld maakt. Zo werd micrografie een wel heel bijzondere uitweg voor de beperkingen die werden opgelegd door het tweede gebod: 'Maak geen godenbeelden, geen enkele afbeelding van iets dat in de hemel hier boven is of van iets beneden op de aarde of in het water onder de aarde', zoals het in de jongste Bijbelvertaling luidt.

Hier kunt u door deze bijzondere Hebreeuwse Bijbel bladeren (website van het Deventer Stadsarchief).

Literatuur:

Melker, S.R. de, ea. (ed.), The image of the word: Jewish tradition in manuscripts and printed books (Leuven 1990).
Schrijver, E.G.L., 'De modern bestudering van het middeleeuwse Hebreeuwse handgeschreven boek', in: J.M.M. Hermans en K. van der Hoek, Boeken in de late middeleeuwen (Groningen 1994), 253-264.

Ontwerp en realisatie website: Sitestorm